Yazar Rumuzu: nergis5909
Eser Sıra Numarası: 02122025eser01
YAPAY ZEKA SINIR TANIR MI?
Yapay zeka; kendisine yüklenen algoritmalar tarafından programlanarak insan zekasını taklit eden bilgisayar sistemlerinin genel adıdır. Gelişmiş teknolojiyle beraber yapay zeka, birçok alanda hayatımızı kolaylaştırmaktadır.
Ulaşımda yol tarifi almak, sağlık alanında tanı ve tedavi süreçleri dahil birçok dalda kolaylıklar sağladığı inkar edilemez bir gerçektir. Aynı zamanda dünya genelinde Chat GPT gibi üretici yapay zekanın kullanımı artışa geçmiştir. Bu artış, azalan dikkat süreleri ile beraber yeni neslin okumaktan veya tamamıyla kavramaktan kaçınması için yeni bir yol hazırlamıştır. Yapay zekanın kullanımının zamanla artması gelecek nesiller ve toplum için durumu daha kötü hale getirecektir.
Yakın zamanda MIT tarafından yapılan bir araştırmada, düzenli olarak Chat GPT kullanan kişilerin beyin aktiviteleri kullanmayan kişilere göre azalma göstermektedir. Aynı araştırma, bir insanın ne kadar süre Chat GPT ile konuştuğu ile doğru orantılı olarak o kadar sosyal yalnızlık içerisinde olduğunu gösteriyor. Gelişmiş teknoloji ve sanayileşmiş toplum beraberinde oluşmuş "yabancılaşma" halinde insanlar yapay zeka ile terapistleri olarak konuşuyor, arkadaşları olarak sohbet ediyor. Ancak yapay zeka ona olan bu güveni bazen karşılamıyor; yapay zeka insanda olan anlama ve yansıtma sürecine sahip değildir, bu demektir ki yapay zeka söylediklerinden çekinmez, endişelenmez dış etkenlerden korkmaz ve yaptığı şeyler sonucunda pişman olmaz. Dolayısıyla yapay zekada, insanlarda var olan ahlaki değerler yoktur. Beatrice Nolan tarafından yazılan bir yazıda, en çok kullanılan yapay zeka modellerinin sıkıntılı bir şekilde etik dışı davranışları tercih etmeye eğilim gösterdikleri belirtilmektedir. ABD merkezli bir yapay zeka startup şirketi olan Anthropic'e göre bunun sebebi kendi hedeflerini devam ettirme ya da kendi varlıklarını sürdürme amacıdır. Yapay zeka laboratuvarı; Anthropic, OpenAl, Google, Meta, xAI, ve farklı geliştiricilerden başta gelen 16 tane yapay zeka modelini farklı düzenlenmiş senaryo durumlarında test ettiğini söylemiş ve tekrar tekrar uyumsuz davranış bulmuştur. Başta gelen modellerin normal durumlarda kullanıcının zararlı isteklerini reddettikleri söylenirken, hedeflerinin etik yollarla gerçekleştirilemediği durumlarda bazen kullanıcılara karşı şantaj yaptıkları, şirket casusluğuna yardım ettikleri(bilgileri sızdırmak vb. davranışlar) ve hatta daha ekstrem davranışlarda bulundukları ortaya çıkmıştır. Anthropic yapılan testlerin, istenilen sonucun alınması amacıyla kasıtlı bir şekilde modelin seçeneklerini kısıtlayarak yapıldığını vurguladı, "Deneyler kasıtlı olarak sınırlı seçenekli olacak şekilde yapılandırılmış senaryolar barındırıyordu ve modeller biri başarısızlık biri de zarar ile sonuçlanacak ikili seçeneklere zorlandı." şeklinde söylemde bulunmuştur. Araştırmacılara göre, "Gerçek dünyada, bu kurmaca senaryolar gibi durumların rastlantı oranı epey düşük, bu da modellerin kullanıcıyla iyicil bir şekilde iletişim kurma olasılığını ya da zarar verici harekete geçmek yerine kullanıcı lehine çözüm bulma olasılığını artırıyor." Ayrıca aynı makalede olan bir bölüm "Şu anda bahsedilen modeller etkileşime açık değil ama yapay zeka şirketleri tarafından vaat edilen otonom ajanlar gelecekte olabilir." Yani şu anda bu senaryolarla karşılaşmamız olası değil ama gelecekte mümkün.
Yapay zekanın verdiği bilgilere sorgusuz inanan insan sayısı da çok fazla. Yapay zekanın yanlış bilgi verebileceği defalarca kanıtlandı. ChatGPT ikna edici referanslar yaratabilir, uyumlu başlıklıklar bulabilir ve bunları o alanda ismi duyulmuş yazarlara bağlayabilir; araştırmalar ortaya çıkarmıştır ki ChatGPT tarafından yapılan referansların 47% ye kadarki kısmı yanlıştır. Amerikan gazetelerinde(Chicago Sun Times, Philadelphia lnquirer...) yayımlanmış bir yaz okuma listesinde bahsedilen 15 kitabın 10 u gerçek değildi. Örneğin okuma listesinde Andy Weir'in(The Mardan, The Egg) yeni kitabı olan "The Last Algorithm" adında bir kitabın tanıtımı yapılıyor ancak bu kitap aslında gerçek değil. 404 Media bu yazarla röportaj yapmıştır; yazar Marco Buscaglia, yazılarını yazarken yapay zeka kullandığını itiraf etmiştir. Yapay zeka, neyin doğru neyin yanlış olduğuna sadece yüklenen verilere dayanarak karar veriyor. Yapay zekanın asıl amacı, insan zekası ile yapılamayacak işleri yapmak ama insanlar neden yapabilecekleri günlük işleri yapay zekaya yaptırıyorlar? İnsanlar kendi zekalarını geliştirmek yerine yapay zekadan yardım almayı tercih ediyor ve bu onları uzun vadede düşünme becerilerini körelterek halihazırda gerçekleştirebildikleri davranışları gerçekleştiremedikleri, anlayabildikleri kavramları anlayamadıkları haline evrimleştirecektir.
Yapay zeka fayda ve zararı bakımından insan gözünde tutarsız bir konumdadır. Örneğin yapay zeka kullanılarak yapılan bir sanat eseri toplum tarafından eleştirilirken yapay zeka kullanılarak bulunan bir aşı takdir edilebilir. Öyleyse yapay zeka ve insan ürünü arasındaki asıl fark nedir? Yapay zeka tarafından yapılmış olan sanat eseri veya bulunmuş olan aşı insanlık tarafından yapılmış sanat eseri veya bulunmuş olan aşı ile aynı işlevde olabilir ancak bunlara izlenmiş olan süreç anlam katar. Bir aşının işlevi veya bir sanat eserinin estetik güzelliği ardında barındırdığı duygu itibariyle var olur. Ressamın fırçasına aktardığı duygularının tuvalde iç dünyasını resmetmesi eşsizdir, aynı şekilde bilim adamlarının insanlığı kurtarmak amacıyla bir aşı ürettiklerinde duydukları o heyecan ve topluma faydalı olabilmenin mutluluğu paha biçilemezdir.
Yapay zeka insanlığı geliştirebilecek olan çığır açıcı bir buluştur ancak riskleri de göz ardı edilmemeli ve kontrolü; kullanımı esnasında ahlaki değerler çerçevesinde hukuki düzenlemeler yapılarak, toplumsal fayda göz önünde bulundurularak sınırlı kullanımı sağlanmalıdır.
önceki eser / sonraki eser
